در کناره خلیج فارس، و در نزدیکی بندر کنگان استان بوشهر، شهری به نام بندر طاهری بین کوه و دریا قرار گرفته که روزگاری با نام باستانی «سیراف»، یكی از بنادر مهم و معروف خلیجفارس شناخته می شد.
پیش درآمد
در برخی منابع بریتانیایی نوشته شده: سیراف را كیكاوس بنا كرده است ولی آنچه از خود این خرابهها میتوان حدس زد این است كه مدتهای مدید قبل از احداث شهر اسلامی سیراف، این نقطه مسكون و آباد بوده است. در كتاب جمهوریت افلاطون نام ناخدایان سیرافی آمده كه معلوم میشود شعرای یونان باستان اسم آنها را به عنوان دریاداران و پهلوانان دریاها ضبط كردهاند.
شهر تاريخي بندر سيراف كه به شماره 1348 در فهرست آثار ملي ايران ثبت شده يكي از محلهاي باارزش، زيبا و باستاني استان بوشهر است كه متاسفانه در اثر ساخت و سازهاي بيرويه در آن، زيبايي و طراوت خويش را از دست ميدهد.
«اصطخري» و «ابنفقيه» چگونگي تجارت بين چين و هند را از طريق اين بندر شرح داده و گفتهاند: اين بندر در قرون سوم و چهارم هجري بزرگترين و پرشورترين شهر منطقه فارس پس از شيراز بوده است. كه متاسفانه سال 366 (و یا 377) هجري قمري در اثر سونامی یا زلزله ای که گفته می شود تا یکهفته ادامه داشته، ساختمانهايش به كلي ويران و مردمش در دل خاك مدفون شدند.
از آن سال تا امروز دريا پيشروي كرده و بخش اعظم اين بندر را به زير آب برده و هنوز هم زيبايي طبيعي دريا و كوهستان آن، نشاط و طراوتي شگفت در بيننده ايجاد ميكند.
در شمال بندر طاهری كوههاي بلند و زيباي "تنگ شيلو" و "دره لير" وجود دارد كه داراي مناظری مسحور كننده است و گورهای سنگي فراوان و زيبايي كه در كوه كنده شده و غارهاي زياد و چاههاي عميق و پرآب كه در سنگ و كوه ايجاد شده، هر بيننده را به فکر وا میدارد که این شهر دارای چه جمعیتی بوده؟ در تاریخ آمده که جمعیت این شهر بحدی زیاد بوده که خانه ها و مغازه ها را در دو طبقه یا بیشتر می ساختند.
این بندر دارای ظرفیت های بالای جذب گردشگران فرهنگی و طبیعی می باشد. وجود کیلومترها خط ساحلی، آثار تاریخی و حتی باستانی متعدد، جذابیت های طبیعی و آب و هوای نسبتا معتدل آن در طول سال، باعث شده که بتوان به احداث تله کابین و اتوبوس های دریایی، هتل ها و نیز موزه های متعدد (با توجه به اینکه سیراف محل اولین کاوش های باستان شناسی زیر آب در ایران می باشد) به طور جدی فکر کرد.
شنیده ام مدتی پیش شخصی فرانسوی گفته «اگر دولت ايران اجازه دهد «شركت توتال» اين بندر را به هزينه خودآباد و يك شهر توريستي خواهد ساخت، به شرط آن كه خودش هم بهرهبرداري كند.»
بندر باستانی سيراف همواره مورد توجه محققان و سياحان خارجی قرار گرفته قرار گرفته است. نخستين كسي كه گزارش مفصلي در اين زمينه دارد جيمز موريه است كه بين سال هاي 9-1808 ميلادي در ايران بسر مي برده است. همچنین کاپیتان کامپورن عضو نیروی دریایی هندوستان در سال 1835، سر آرنولد ویلسون، موسیو پزارد فرانسوى از سیراف دیدن کردند، و کاوشهایی توسط لوئى واندنبرگ در 1962 و دكتر وايت هاوس در سال 1966 صورت گرفت كه آخرين آن به مدت 7 سال و طى 7 فصل حفارى تحت نظارت مركز تحقيقات ايران شناسى انگلستان صورت گرفته است.
آثار موجود در بندر سيراف
بطور كلي آثار باستاني و تاریخی در بندر سيراف بطور پراكنده و در چندين نقطه از سيراف ديده مي شود كه عبارت از بخش ساحلي كه آثاري از گمرك، حمام عمومي و بازار كوره هاي سفال پزي، در بخش كوهستاني نيز به طول 6 كيلومتر و عرض 2 كيلومتر از ابتداي اراضي غرب دره لير تا حوالي جبهه شرقي در انتهاي بندر سيراف و در راه طاهری به پرك پايان مي پذيرد. اين آثار عبارتند از : 1- دخمه های دره لير 2- دره لير و مقابر آن در بازوي غربي دره 3- تل گنبد 4- سد و بناهاي آبرساني در ده لير 5- آثار بين بازوي غربي دره لير و مسجد امام حسن 6- چاههاي آب قديمي 7- قبور با سنگ قبر با خط كوفي 8- آثار شرق بندر سيراف و قلعه فعلي نصوري 9- گور منسوب به سيبويه 10- مسجد امام حسن 11- خونه گوري
گزارش بازدید
قلعه نصوری
این قلعه که دارای گچ بری های زیبایی بوده متعلق به خاندان نصوری است که توسط شیخ جبار دوم در اوایل دوره قاجاریه ساخته شده. محل احداث آن در یک تپه نسبتا بلند و رو به دریاست که باعث به نمایش گذاشتن شکوه آن شده. این بنا در دو طبقه ساخته شده و دارای یک بادگیر به سبک مناطق کویری می باشد. در دیوارهای این بنا 18 تابلوی زیبا از داستانهای شاهنامه نقش شده بود. زمان احداث این بنا سال 1224 هجری قمری بوده و خانواده نصوری تا سال 1356 هجری شمسی در آن سکونت داشته اند.
مسجد جامع
در جنوب غربی بندر طاهری پی محکمی از یک بنای مربوط به دوره ساسانیان وجود دارد که در دوره اسلامی مسجدی بر روی ویرانه آن بنا شد. امروزه تنها پی این بنا باقی مانده است.
بازار سیراف
در قسمتی از طاهری کنونی که جاده عبوری از آن بسیار به دریا نزدیک است مجموعه عمارتی در جنوب جاده به چشم می خورد که به بازار سیراف معروف است. این مجموعه از تعدادی اتاق و راهرو در دو طبقه تشکیل یافته که در آن تعدادی حفره (که احتمالا چاه و یا تنور بوده است) وجود دارد.
حوضچههای آب باران
آنچه که امروزه در ارتفاعات مشرف بر دامنه کوههای شمالی سیراف میبینیم، و اندیشمندان و محققان از آن به عنوان قبور سنگی یاد میکنند، در ابتدا به منظور ایجاد قبر و مدفن مردگان خلق نشدهاند بلکه حوضچههای استحصال آب باران بودهاند که بر روی کوههای مشرف به دریا و شهر برای استفاده از آب باران و نیز تزریق به درون زمین و پیوستن به سطح سفرههای آب زیرزمینی جهت تقویت آبخوانهای آن منطقه و به منظور برداشت در پائین دست از طریق چاههای حفر شده در طبقات سنگی بودهاند.
جهت مطالعه بیشتر به ویکی پدیا فارسی که من هم در توسعه مطلب «سیراف» اش سهیم بودم مراجعه کنید.
